करण–अकरण परिवर्तन भनेको कुनै कार्य भएको, गराइएको वा सम्पन्न भएको अवस्था (करण) लाई नभएको, नगरिएको वा सम्पन्न नभएको अवस्था (अकरण) मा, अथवा अकरणलाई करणमा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया हो। यस प्रकारको वाक्यान्तरणमा वाक्यको मूल विषय उही रहने भए पनि क्रियाको सकारात्मक वा नकारात्मक रूप परिवर्तन गरिन्छ।

करण

जुन वाक्यले कुनै कार्य भएको, गरिएको वा सम्पन्न भएको जनाउँछ, त्यसलाई करण वाक्य भनिन्छ।

उदाहरण:

• रामले गृहकार्य गर्यो।
• विद्यार्थीहरूले परीक्षा दिए।
• सीताले पुस्तक पढी।

अकरण

जुन वाक्यले कुनै कार्य नभएको, नगरिएको वा सम्पन्न नभएको जनाउँछ, त्यसलाई अकरण वाक्य भनिन्छ।

उदाहरण:

• रामले गृहकार्य गरेन।
• विद्यार्थीहरूले परीक्षा दिएनन्।
• सीताले पुस्तक पढिन।

करणबाट अकरण

• उसले खाना खायो। → उसले खाना खाएन।
• शिक्षकले पाठ पढाउनुभयो। → शिक्षकले पाठ पढाउनुभएन।

अकरणबाट करण

• बालकले खेल खेलेन। → बालकले खेल खेल्यो।
• मैले पत्र लेखिनँ। → मैले पत्र लेखेँ।